Zgłoszenie wierzytelności w upadłości dłużnika, termin, formularz i koszty

Wierzytelność w upadłości zgłaszasz syndykowi przez Krajowy Rejestr Zadłużonych w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości. Zgłoszenie musi zawierać wysokość wierzytelności z należnościami ubocznymi, dowody i proponowaną kategorię zaspokojenia. Zgłoszenie w terminie nie wymaga opłaty, spóźnione wiąże się z kosztami. Poniżej krok po kroku, co zrobić, gdy kontrahent, który nie zapłacił faktury, ogłasza upadłość.

Skąd wiadomo, że dłużnik jest w upadłości

Postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest obwieszczane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, publicznym rejestrze prowadzonym przez Ministra Sprawiedliwości. To od daty tego obwieszczenia liczy się termin na zgłoszenie. Sąd nie wysyła zawiadomień do każdego wierzyciela, więc wierzyciel, który nie sprawdza rejestru, łatwo przegapia termin.

Dlatego warto regularnie sprawdzać dłużnika w publicznej wyszukiwarce Krajowego Rejestru Zadłużonych. Gdy pojawia się wpis o upadłości albo restrukturyzacji, dalsze kroki w sprawie zmieniają się: zamiast pozwu albo egzekucji trzeba zgłosić wierzytelność syndykowi i pilnować daty końca terminu.

Co dzieje się z twoją sprawą po ogłoszeniu upadłości

• Egzekucja się zatrzymuje. Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku upadłego, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości umorzeniu. Kwoty zajęte, ale niewypłacone, trafiają do masy upadłości.
• Nowych pozwów się nie wnosi. Wierzytelności, które mają być zaspokojone z masy, można dochodzić wyłącznie w trybie zgłoszenia, a nie pozwem przeciwko upadłemu.
• Zarząd majątkiem przejmuje syndyk. To on sporządza listę wierzytelności i to do niego trafia twoje zgłoszenie.

Jeżeli twój proces przeciwko dłużnikowi już się toczy, nie przepada. Postępowanie może zostać podjęte przeciwko syndykowi, ale tylko wtedy, gdy wierzytelność zgłosisz, a nie zostanie ona umieszczona na liście wierzytelności. Dlatego zgłoszenie jest konieczne także wtedy, gdy masz już pozew w sądzie albo nawet prawomocny nakaz.

Termin 30 dni i jak go liczyć

Wezwanie wierzycieli do zgłaszania wierzytelności w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia jest elementem postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 51 ust. 1 pkt 5 Prawa upadłościowego). Pierwszym dniem terminu jest dzień po obwieszczeniu. Datę obwieszczenia widać przy wpisie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Nie zostawiaj zgłoszenia na ostatnie dni. Zebranie faktur, wyliczenie odsetek i ustalenie kategorii zajmuje więcej czasu, niż się wydaje, a zgłoszenie z brakami może zostać zwrócone, jeśli ich nie uzupełnisz w terminie wyznaczonym przez sędziego komisarza.

Jak złożyć zgłoszenie

Pisma w postępowaniu upadłościowym, w tym zgłoszenie wierzytelności, składa się przez system teleinformatyczny obsługujący postępowanie sądowe, czyli przez Krajowy Rejestr Zadłużonych. Przepisy przewidują ograniczone wyjątki dla osób, które działają bez zawodowego pełnomocnika i składają pismo w formie papierowej, ale firma, która chce mieć pewność terminu, najlepiej złoży zgłoszenie elektronicznie, zakładając konto w portalu rejestru.

Zgłoszenie składasz do sędziego komisarza za pośrednictwem syndyka. Do zgłoszenia dołączasz dowody w postaci elektronicznej: faktury, umowę, protokoły odbioru, wezwania, a jeśli masz, nakaz zapłaty lub wyrok.

Co musi zawierać zgłoszenie

Wymagania określa art. 239 Prawa upadłościowego. W typowej sprawie z faktury zgłoszenie powinno obejmować:

• nazwę wierzyciela, jego siedzibę, adres i numer w rejestrze albo NIP,
• określenie wierzytelności i jej wysokość, z należnościami ubocznymi, czyli odsetkami do dnia ogłoszenia upadłości i rekompensatą,
• dowody stwierdzające istnienie wierzytelności,
• kategorię, do której wierzytelność ma być zaliczona,
• zabezpieczenia, jeśli istnieją, na przykład zastaw, hipoteka albo weksel,
• stan sprawy, jeśli wierzytelność jest przedmiotem postępowania przed sądem albo komornikiem,
• numer rachunku bankowego do wypłat w planie podziału.

Wierzytelność wyrażoną w walucie obcej przelicza się na złote według średniego kursu NBP, w sposób określony w Prawie upadłościowym. Wierzytelności niewymagalne stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości, więc zgłaszasz także faktury, których termin płatności jeszcze nie minął.

Przygotuj wcześniej dane faktury, kwotę główną, odsetki policzone do dnia ogłoszenia upadłości, sygnaturę postępowania, dane syndyka i informację o zabezpieczeniach. Tekst zgłoszenia wpisujesz w portalu rejestru.

Kategorie zaspokojenia

Z masy upadłości wierzyciele są zaspokajani według kategorii (art. 342 Prawa upadłościowego). Wierzytelność wyższej kategorii jest zaspokajana w całości, zanim przejdzie się do niższej. W kategorii, na którą nie wystarcza pieniędzy, wierzyciele dostają proporcjonalny udział.

Zgłoszenie z właściwą kategorią przyspiesza pracę syndyka. Gdy syndyk albo sędzia komisarz zaliczy twoją wierzytelność inaczej albo jej nie uzna, możesz wnieść sprzeciw od listy wierzytelności w terminie dwóch tygodni od obwieszczenia o złożeniu listy.

Co, jeśli spóźnisz się ze zgłoszeniem

Zgłoszenie po terminie nie przepada, ale ma skutki. Spóźniony wierzyciel ponosi koszty postępowania wywołane spóźnionym zgłoszeniem, w tym zryczałtowaną opłatę przewidzianą w Prawie upadłościowym, i uczestniczy tylko w tych podziałach funduszy masy, które nastąpią po uznaniu jego wierzytelności. Podziałów już dokonanych nikt nie powtórzy. Dlatego termin 30 dni warto traktować jak twardy.

Rola syndyka i sędziego komisarza

Syndyk zarządza majątkiem upadłego, sprawdza zgłoszenia i sporządza listę wierzytelności, czyli zestawienie wierzytelności uznanych i odmówionych, z kwotami i kategoriami. Listę zatwierdza sędzia komisarz. Syndyk może wezwać cię do wyjaśnień albo dodatkowych dokumentów, a wezwanie trzeba wykonać w wyznaczonym terminie, bo inaczej wierzytelność może nie zostać uznana. Korespondencja w postępowaniu idzie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych, więc po złożeniu zgłoszenia regularnie sprawdzaj swoje konto w rejestrze.

Wypłata następuje według planu podziału, sporządzanego, gdy w masie są środki. Planów może być kilka, dlatego zgłoszenie w terminie ma tak duże znaczenie. Sama wypłata trafia na rachunek wskazany w zgłoszeniu.

Restrukturyzacja to inna procedura

Gdy kontrahent nie ogłasza upadłości, ale otwiera postępowanie restrukturyzacyjne, na przykład o zatwierdzenie układu albo sanacyjne, wierzytelności się co do zasady nie zgłasza. Nadzorca albo zarządca sporządza spis wierzytelności na podstawie ksiąg dłużnika. Twoim zadaniem jest sprawdzić, czy faktura jest w spisie w prawidłowej wysokości, i jeśli nie, wnieść sprzeciw w terminie wskazanym w obwieszczeniu. Restrukturyzacja także jest widoczna w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Podatek od faktury, której upadły nie zapłaci

Upadłość dłużnika nie zamyka drogi do ulgi na złe długi w VAT. Po 90 dniach od terminu płatności możesz skorygować podatek należny (art. 89a ustawy o VAT), o ile spełniasz warunki tego przepisu w aktualnym brzmieniu. Decyzję omów z księgową, bo warunki dotyczące statusu dłużnika zmieniały się w ostatnich latach.

Potrącenie i zastrzeżenie własności, czyli jak odzyskać więcej

Zgłoszenie wierzytelności daje zwykle tylko część należności, bo masa upadłości rzadko wystarcza na wszystkich. Dwie instytucje pozwalają czasem odzyskać więcej.

Potrącenie. Jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości ty byłeś winien coś upadłemu, a upadły tobie, Prawo upadłościowe dopuszcza potrącenie tych wierzytelności, pod warunkiem że obie istniały w dniu ogłoszenia upadłości (art. 93). Potrącenie trzeba zgłosić, ale jego efekt to zaspokojenie do wysokości wzajemnej należności, bez czekania na podział. Przepisy wyłączają potrącenie w niektórych sytuacjach, na przykład gdy wierzytelność nabyto w drodze przelewu po ogłoszeniu upadłości.

Zastrzeżenie własności. Gdy umowa sprzedaży przewidywała, że towar pozostaje twoją własnością do zapłaty ceny (art. 589 Kodeksu cywilnego), a towar nadal istnieje i da się go zidentyfikować, możesz żądać jego wyłączenia z masy upadłości. Wniosek o wyłączenie składa się sędziemu komisarzowi. To argument za tym, żeby przy sprzedaży z odroczonym terminem płatności zawsze rozważyć taki zapis w ogólnych warunkach.

W skrócie

1. Sprawdzaj dłużników w Krajowym Rejestrze Zadłużonych albo ustaw alert.
2. Policz 30 dni od obwieszczenia i zapisz koniec terminu.
3. Zbierz faktury, umowy, protokoły i orzeczenia, policz odsetki do dnia ogłoszenia upadłości.
4. Złóż zgłoszenie przez rejestr z kategorią i zabezpieczeniami.
5. Sprawdź listę wierzytelności i w razie potrzeby wnieś sprzeciw w dwa tygodnie od obwieszczenia o jej złożeniu.

Jeśli upadłość pojawiła się w środku sprawy sądowej, przeczytaj też, jak przebiega windykacja sądowa i co oznacza nakaz zapłaty dla dalszych kroków. Zasady sprawdzania dłużnika w rejestrach opisujemy też na stronie bezpieczeństwo.